شهر صحنه آیین؛ بازخوانی نقش فضاهای شهری در عاشورای حسینی

هر ساله با فرا رسیدن ماه محرم، کالبد شهر خرم‌آباد هویت تازه‌ای به خود می‌گیرد. شهری که در روزهای عادی تنها مجموعه‌ای از معابر، ساختمان‌ها و تراکم جمعیتی است، در ایام عزای سیدالشهدا(ع) به صحنه‌ای پویا برای بازتولید هویت فرهنگی و اجتماعی تبدیل می‌شود. در این میان، آیین‌های عاشورایی فراتر از یک مراسم مذهبی صرف، کارکردی عمیق در دگرگونی فضاهای شهری ایفا می‌کنند؛ فضاهایی که از حالت سکون و کارکرد عبوری خارج شده، به بسترهای تعامل اجتماعی و بازسازی پیوندهای انسانی بدل می‌گردند.

این یادداشت که توسط دکتر مریم بیرانوندزاده، دانش‌آموخته دکتر برنامه‌ریزی شهری و پژوهشگر جهاد دانشگاهی لرستان نگاشته شده به بررسی نقش آیین‌های عاشورایی در شکل‌گیری «فضای شهری معنادار» در خرم‌آباد می‌پردازد. جایی که خیابان‌ها در صبح عاشورا به محوریت هیئت‌های مذهبی در می‌آیند، محدودیت‌های ترافیکی نه به عنوان ممانعت، بلکه به عنوان ابزاری برای ایجاد امنیت و تمرکز بر حضور جمعی تعبیر می‌شوند و حسینیه‌ها و تکایا به کانون‌های پیوند تاریخ، مکان و مردم تبدیل می‌گردند.متن یادداشت را در ادامه می‌خوانیم.

آیین‌های عاشورایی در فضاهای شهری، دگرگونی موقت فضاهای روزمره را رقم میزنند و موجب افزایش سرزندگی فضایی، بازسازی روابط اجتماعی و تقویت حس اعتماد و همبستگی میان ساکنان می‌شوند.

در خرم آباد، این پویایی فضایی به وضوح قابل مشاهده است؛ خیابان های شهر در صبح روز عاشورا به محور اصلی برگزاری مراسم تبدیل می شود و محدودیتهای ترافیکی در معابر اصلی شهر،فضایی امن برای حضور گسترده هیئتهای مذهبی و عزاداران فراهم می آورد. به بیان دیگر، شهر در ایام محرم، از یک نظام عبوری صرف به صحنه ای برای مشارکت جمعی و بازتولید هویت فرهنگی بدل می‌شود.

آیین‌های عاشورایی نه تنها بر منظر کالبدی شهر تأثیر می‌گذارند، بلکه خاطرات جمعی عمیقی را در ذهن شهروندان ایجاد می‌کنند.حسینیه‌ها و تکایا نیز به عنوان فضاهای شهری، مظهر پیوند زمان، مکان و مردم هستند و نقش کلیدی در سازماندهی این آیین ها ایفا می‌کنند.

خرم‌آباد با دارا بودن آیین‌های منحصربه فردی همچون گل مالی و چهل منبر، ظرفیتی کم‌نظیر برای تبدیل شدن به قطب گردشگری آیینی در غرب کشور دارد. تحقق این مهم، مستلزم همکاری میان نهادهای حاکمیتی، شهرداری، میراث فرهنگی و نهادهای مذهبی برای حفظ اصالت این آیین‌ها در دل این شهر در حال توسعه است.

عاشورا در خرم‌آباد، نه صرفاً یک مناسبت مذهبی، بلکه روایتی فضایی از پیوند ایمان، تاریخ و هویت شهری است. میدان‌ها، خیابان‌ها و کوچه‌های این شهر، هر ساله در محرم، از کالبدهای صرفاً فیزیکی فراتر رفته و به بسترهای زنده بازتولید فرهنگ عاشورایی بدل می‌شوند؛ جایی که هر سنگ‌فرش، نوایی از چمریونه و هر دیوار، خاطره‌ای از سوگ را در خود جای داده است.