مسئولیت حقوقی کشور میزبان در تأمین امنیت تیم‌های ورزشی؛ واکاوی مقررات فیفا

تأمین امنیت و سلامت تیم‌های ورزشی در مسابقات بین‌المللی، تنها یک الزام اجرایی نیست، بلکه تعهدی حقوقی در چارچوب اساسنامه و مقررات انضباطی فیفا است. دکتر جواد پذیرش در یادداشتی که آن را در اختیار پایگاه خبری تحلیلی زاگرس تبیین قرار داده به بررسی مسئولیت‌های فدراسیون میزبان، مفهوم «تعهد به مراقبت» و پیامدهای حقوقی قصور در حفظ نظم مسابقات از منظر حقوق ورزشی بین‌المللی پرداخته است. متن یادداشت دکتر جواد پذیرش را در ادامه می‌خوانیم:

برگزاری مسابقات بین‌المللی فوتبال، فراتر از یک رویداد ورزشی، یک فرآیند حقوقی پیچیده است که میزبان را با مجموعه‌ای از تعهدات سازمانی و حاکمیتی مواجه می‌کند. در نظام حقوق ورزشی بین‌المللی، تأمین امنیت و سلامت شرکت‌کنندگان تنها یک اولویت اجرایی نیست، بلکه تعهدی الزام‌آور است که در چارچوب مقررات فیفا تعریف شده و هرگونه قصور در آن، می‌تواند پیامدهای انضباطی و حقوقی گسترده‌ای برای فدراسیون میزبان به همراه داشته باشد.

۱. چارچوب قانونی و «تعهد به مراقبت»

بر اساس ماده ۱۴ اساسنامه فیفا، تمامی فدراسیون‌های عضو ملزم به پیروی از مقررات و تصمیمات این نهاد هستند. در این راستا، آیین‌نامه‌های ایمنی و امنیت فیفا، میزبان را مکلف می‌کند تا «تعهد به مراقبت و حفاظت» (Duty of Care) را در تمامی مراحل حضور تیم‌ها اجرا کند. این مسئولیت شامل موارد زیر است:

حفاظت جامع از محل اقامت تیم‌ها.

تأمین امنیت مسیرهای تردد و محل تمرینات.

برقراری نظم و امنیت در ورزشگاه محل برگزاری مسابقات.

۲. مسئولیت انضباطی و نظارتی

مقررات انضباطی فیفا به‌طور صریح بر مسئولیت برگزارکنندگان تأکید دارد:

ماده ۶: فدراسیون میزبان در قبال تمامی رفتارها و رخدادهای مرتبط با مسابقات مسئول شناخته می‌شود.

ماده ۱۶: تضمین نظم و امنیت مسابقه را به عنوان یک الزام قانونی برای میزبان تصریح می‌کند.

بر این اساس، هر حادثه‌ای که امنیت تیم‌ها یا جریان طبیعی رقابت را مختل کند، می‌تواند به طور مستقیم در مراجع انضباطی فیفا مورد پیگرد قرار گیرد.

۳. تحلیل حقوقی خروج غیرمتعارف ورزشکاران

در مواردی که بازیکنان به‌صورت غیرمتعارف از محل اقامت خارج شوند، معیار تشخیص مسئولیت، «هدف و نقش نهادهای میزبان» است:

توجیه حاکمیتی: اگر اقدامات صرفاً جهت حفظ امنیت ورزشکاران صورت گرفته باشد، در چارچوب وظایف دولت میزبان پذیرفته است.

نقض اصول: چنانچه ثابت شود نهادهای رسمی در تسهیل خروج بازیکنان یا ایجاد اختلال در روند مدیریت تیم نقش داشته‌اند، این امر به‌عنوان «نقض اصل بی‌طرفی» و «اخلال در نظم مسابقات» ارزیابی می‌شود.

۴. اصل «مسئولیت سازمان‌دهنده» و استقلال ورزشی

در رویه حقوقی بین‌المللی، فدراسیون میزبان موظف به اتخاذ تمامی «اقدامات پیشگیرانه» برای جلوگیری از تنش‌ها است. هرگونه قصور در این زمینه، زمینه‌ساز طرح شکایت در مراجع فیفا خواهد بود.

همچنین، مطابق مواد ۱۴ و ۱۹ اساسنامه فیفا، اصل «استقلال ورزشی از مداخلات سیاسی» خط قرمز برگزاری مسابقات است؛ بدین معنا که محیط مسابقه باید کاملاً بی‌طرف، حرفه‌ای و عاری از هرگونه فشار غیرورزشی باشد.

میزبانی مسابقات بین‌المللی، تعهدی دوگانه (فنی-اجرایی و حقوقی) است. در حالی که تضمین امنیت فیزیکی و روانی تیم‌ها و رعایت بی‌طرفی از الزامات بنیادین است، اما انتساب مسئولیت حقوقی به کشور میزبان، منوط به ارائه ادله معتبر و اثبات «قصور در انجام تعهدات» در چارچوب مقررات فیفا و استانداردهای حقوق ورزشی بین‌المللی است.