گذار از «تصمیم‌های شتاب‌زده» به «حل مسئله پایدار»؛ نقشه راهی برای بازآفرینی مدیریت شهری در خرم‌آباد

مدیریت کلان‌شهری با مختصات خرم‌آباد، بیش از آنکه نیازمند تزریق منابع مالی باشد، در گرو بازنگری در ساختار ذهنی و متدولوژی مواجهه با مسائل شهری است.

در یادداشت پیش‌رو، امیر حسینیان‌راد، عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری تحلیلی زاگرس تبیین قرار داده با واکاوی مدل نظام‌مند «جرج هوبر»، به تبیین جایگاه حیاتیِ گذار از تصمیم‌گیری‌های مقطعی به حل مسائل پایدار در بدنه مدیریت شهری خرم‌آباد پرداخته است.متن این یادداشت در ادامه آمده است؛

توسعه و پیشرفت کلان‌شهری چون خرم‌آباد با تمام پیشینه غنی فرهنگی و پتانسیل‌های طبیعی‌اش، نیازمند نگاهی فرآیند‌محور، علمی و مبتنی بر هم‌اندیشی است. پایش چالش‌های کالبدی شهر، وضعیت معابر و برخی پروژه‌های نیمه‌تمام به ما یادآوری می‌کند که ارتقای کیفیت زیست شهری، بیش از آنکه به منابع مالی وابسته باشد، نیازمند بازنگری در الگوهای مهارتی و متدولوژیِ مواجهه با مشکلات است.

به عنوان یک پژوهشگر برنامه‌ریزی شهری، معتقدم یکی از راهکارهای کلیدی برای بهبود خروجی اقدامات در بدنه مدیریت شهری خرم‌آباد، توجه به تمایز علمی میان دو مفهوم «حل مسئله» و «تصمیم‌گیری» است.

بر اساس مدل مشهور «جرج هوبر»، تصمیم‌گیری یک فرآیند نظام‌مند پنج مرحله‌ای است که از شناسایی دقیق و مشارکتی مسئله آغاز می‌شود و پس از تولید گزینه‌های متنوع و ارزیابی آن‌ها، به مرحله انتخاب و اجرا می‌رسد. به کارگیری دقیق این مدل می‌تواند مسیر روشنی را پیش روی مدیران دلسوز شهری قرار دهد تا از بروز برخی چالش‌های فرساینده جلوگیری شود.

گام اول: اولویت دادن به «حل مسئله» پیش از تصمیم‌گیری نهایی

در ادبیات برنامه‌ریزی شهری، پیش از آنکه بپرسیم «کدام گزینه را انتخاب کنیم؟»، باید بپرسیم «اصلاً چه گزینه‌های پایداری می‌توانیم خلق کنیم؟». نمونه عینی این رویکرد را می‌توان در مواجهه با ابرمسئله‌ی «خرم‌رود (گلال)» دید. این شریان حیات‌بخش که سرمایه بی‌نظیر گردشگری و زیست‌محیطی خرم‌آباد است، سال‌هاست با چالش های متعدد دست‌وپنجه نرم می‌کند.

توصیه علمی برنامه‌ریزی شهری این است که پیش از اتخاذ هرگونه تصمیم برای اقدامات روبنایی یا ساماندهی‌های موقت در حاشیه رودخانه، جلسات طوفان فکری و تفکر واگرا تشکیل شود. مدیران شهری می‌توانند با دعوت از متخصصان مختلف، سناریوهای متنوعی شامل کریدورهای سبز پایا، مسیرهای پیاده‌راه ترکیبی و طرح‌های تصفیه طبیعی و…. را روی میز بگذارند. وقتی سبد گزینه‌ها غنی و کارشناسی‌شده باشد، تصمیمی که در نهایت گرفته می‌شود، پایدارترین اثر را خواهد داشت.

گام دوم: تقویت فرآیندهای اشتراکی و پیوند با بدنه دانشگاهی

مدل جرج هوبر در مرحله دوم خود بر استفاده از دانش، تجربیات و مشارکت ذی‌نفعان تأکید ویژه‌ای دارد. مدیریت ترافیک در بافت مرکزی خرم‌آباد (مانند محدوده میدان امام، میدان شهدا و مجتمع‌های پزشکی) پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که طرح‌های یک‌سویه یا موقت مانند محدودیت‌های رفت‌وآمد، ترجیحاً باید به عنوان مسکن‌های مقطعی دیده شوند.

پیشنهاد می‌شود مدیران محترم شهری برای دست‌یابی به الگوهای بلندمدت، فرآیند تصمیم‌گیری را به روی پژوهش‌های دانشگاهی، مدل‌سازی‌های ترافیکی و ارزیابی‌های «هزینه-فایده» بازتر کنند. همچنین جلب مشارکت و شنیدن صدای کسبه، رانندگان و ساکنان محلی پیش از اجرای طرح‌ها، نه تنها ضریب خطای پروژه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه همراهی و سرمایه اجتماعی شهروندان را نیز به همراه خواهد داشت.

گام سوم: مدیریت هوشمند چالش‌های حین اجرا

نکته ارزشمند دیگری که در نظریه هوبر به چشم می‌خورد، مفهوم «مسئله پایانی اجرا» است. بر این اساس، کار یک تصمیم با ابلاغ یا کلنگ‌زنی پروژه تمام نمی‌شود، بلکه ورود به فاز اجرا، خود مولد مسائل جدیدی در حوزه‌های حقوقی، مالی و زمان‌بندی است.

اطاله زمان در کلان‌پروژه‌هایی مانند برج‌های دوقلوی کیو خرم‌آباد نشان می‌دهد که بدنه اجرایی شهر نیازمند تقویت مهارت‌های بازخوانی و انعطاف‌پذیری در حین اجرای فرآیندهاست. یک مدیریت شهری پویا، نگاهی فرآیندی به پروژه‌ها دارد و با پیش‌بینی سناریوهای مختلف برای موانع قراردادی یا سرمایه‌گذاری، اجازه نمی‌دهد پروژه‌ها دچار وقفه و رکود شوند.

سخن پایانی

مدیران و متخصصان حاضر در بدنه مدیریت شهری خرم‌آباد، سرمایه‌های اجرایی این دیار هستند. هدف از بازخوانی مدل‌های علمی نظیر مدل جرج هوبر، ایجاد یک زبان مشترک میان نهاد علم و ساختار اجراست. با تکیه بر تفکر خلاق در فاز شناسایی مسئله، بکارگیری تکنیک‌های ارزیابی چندمعیاره و تقویت شفافیت فرآیندی، می‌توان پتانسیل‌های ارزشمند خرم‌آباد را شکوفا کرد و قطار توسعه شهر را روی ریل پایداری و کارآمدی هدایت نمود.