زنگ خطر در گهواره‌های ایران؛ تحلیل پیامدهای کاهش نرخ زاد و ولد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی زاگرس تبیین، فاطمه ایرانی، مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری لرستان، در یادداشتی با عنوان «وقتی گهواره‌های ایران آرام می‌شوند»، که در اختیار رسانه‌ها قرار داده، به بررسی روند نگران‌کننده کاهش زاد و ولد در کشور و پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و راهبردی آن پرداخته است.

وی با تأکید بر ضرورت اجرای مؤثر سیاست‌های حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، فراهم‌سازی شرایط اقتصادی و شغلی مناسب برای زوج‌های جوان و حمایت عملی از مادران شاغل را از الزامات مقابله با این روند می‌داند.متن این یادداشت را در ادامه می‌خوانیم؛

گاهی یک نمودار، بیش از هزاران صفحه گزارش سخن می‌گوید.گاهی کافی است چند دقیقه در برابر یک منحنی بایستیم تا آینده یک ملت را ببینیم؛ آینده‌ای که شاید امروز هنوز آثار آن را به‌روشنی احساس نکنیم، اما اگر برای آن تدبیری نیندیشیم، فردا هزینه‌های سنگینی بر کشور تحمیل خواهد کرد.

نمودار زاد و ولد ایران در هفتاد سال گذشته، تنها مجموعه‌ای از اعداد و خطوط نیست؛ این نمودار، روایت زندگی یک ملت، تغییر سبک زندگی خانواده‌ها، دگرگونی‌های اقتصادی و اجتماعی و در نهایت، ترسیم‌کننده آینده جمعیتی ایران است.

در سال ۱۳۴۵، حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوزاد در ایران متولد شدند. تنها چهارده سال بعد، در سال ۱۳۵۹، تعداد موالید به بیش از دو میلیون و ۴۰۰ هزار نفر رسید؛ رشدی چشمگیر که نشان‌دهنده جوانی جمعیت، پویایی خانواده‌ها و امید به آینده بود.

اما از همان نقطه، آرام‌آرام مسیر تغییر کرد.منحنی‌ای که روزی رو به آسمان می‌رفت، سال‌هاست که رو به پایین حرکت می‌کند؛ تا جایی که امروز تعداد موالید سالانه کشور به کمتر از ۹۰۰ هزار تولد رسیده است. آنچه بیش از خود این عدد نگران‌کننده است، ادامه‌دار بودن این روند نزولی است؛ روندی که هنوز نشانه‌ای از توقف یا بازگشت به تعادل در آن دیده نمی‌شود.

این کاهش، صرفاً کم شدن تعداد نوزادان نیست؛ این کاهش، یعنی کوچک شدن تدریجی نسل آینده ایران.

یعنی در سال‌های پیش رو، کلاس‌های درس خلوت‌تر خواهند شد، دانشگاه‌ها با ورودی‌های کمتری مواجه می‌شوند، بازار کار با کمبود نیروی جوان روبه‌رو خواهد شد و نسبت سالمندان به جمعیت فعال افزایش خواهد یافت. امروز شاید تنها آمار تولدها کاهش یافته باشد، اما فردا اقتصاد، نظام سلامت، صندوق‌های بازنشستگی، امنیت اجتماعی و حتی توان تولید و نوآوری کشور تحت تأثیر همین اعداد قرار خواهند گرفت.

باید بپذیریم که مسئله جمعیت، دیگر صرفاً یک موضوع اجتماعی نیست؛ امروز به یک مسئله راهبردی، اقتصادی، امنیتی و تمدنی تبدیل شده است.البته نباید این مسئله را ساده‌سازی کرد و همه مسئولیت را بر دوش خانواده‌ها گذاشت.

زوج‌های جوان امروز در شرایطی برای تشکیل خانواده و فرزندآوری تصمیم می‌گیرند که با دغدغه‌های متعددی روبه‌رو هستند؛ از هزینه‌های سنگین مسکن و اجاره‌بها گرفته تا اشتغال ناپایدار، تورم، هزینه‌های آموزش و درمان، نگرانی از آینده فرزندان، تغییر الگوی زندگی و افزایش سن ازدواج. طبیعی است که در چنین شرایطی، تصمیم برای داشتن فرزند بیش از هر زمان دیگری با محاسبات اقتصادی و نگرانی‌های آینده گره بخورد.

از سوی دیگر، تغییرات فرهنگی نیز در این روند بی‌تأثیر نبوده است. در سال‌های اخیر، مفهوم خانواده، سبک زندگی و حتی نگاه به فرزندآوری دستخوش تحول شده است. در برخی موارد، فرزند از یک «سرمایه اجتماعی» به یک «هزینه اقتصادی» تبدیل شده و این تغییر نگرش، زنگ خطری است که نباید از کنار آن بی‌تفاوت عبور کرد.

در این میان، نقش زنان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.زن ایرانی امروز در کنار ایفای نقش همسری و مادری، در عرصه‌های علمی، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی نیز حضوری مؤثر دارد. هنر سیاست‌گذاری آن است که زنان را میان مادری و پیشرفت اجتماعی مخیر نکند. مادری نباید به معنای محروم شدن از فرصت‌های شغلی باشد و اشتغال نیز نباید مانعی برای تشکیل خانواده و فرزندآوری تلقی شود.

حمایت واقعی از زنان، یعنی ایجاد محیط‌های کاری خانواده‌دوست، امنیت شغلی برای مادران، توسعه مهدهای کودک، اجرای کامل قوانین حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، تسهیل دسترسی به خدمات درمان ناباروری، حمایت از مادران شاغل و کاهش دغدغه‌های اقتصادی خانواده‌ها.

از سوی دیگر، فرهنگ‌سازی نیز ضرورتی انکارناپذیر است. رسانه‌ها، نظام آموزشی، دانشگاه‌ها، نخبگان، روحانیون، سازمان‌های مردم‌نهاد و دستگاه‌های اجرایی، همگی باید در ایجاد تصویری امیدبخش، منطقی و واقع‌بینانه از خانواده و فرزندآوری نقش‌آفرینی کنند. جامعه‌ای که آینده را روشن ببیند، برای آینده نیز سرمایه‌گذاری خواهد کرد.