وی با تشریح ابعاد تاریخی، فرهنگی و مردمشناختی آیین «چهل منبر»، گفت: این آیین یکی از ارزشمندترین جلوههای میراث معنوی ایران و از برجستهترین نمادهای فرهنگ عاشورایی در لرستان است که توانسته طی نسلهای متمادی، پیوند میان باورهای دینی، هویت محلی و حافظه تاریخی مردم را حفظ کند.
رومانی ادامه داد: آیین چهل منبر از شناختهشدهترین سنتهای سوگواری ماه محرم در استان لرستان، بهویژه در شهرهای بروجرد و خرمآباد است که هر ساله در روز تاسوعا و شب عاشورا با حضور گسترده مردم برگزار میشود. این آیین در طول زمان نه تنها کارکرد مذهبی خود را حفظ کرده، بلکه به بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم این منطقه تبدیل شده است.
وی افزود: در آیین چهل منبر، عزاداران با نیت ادای نذر، طلب حاجت و ابراز ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و شهدای کربلا، در چهل مجلس عزاداری، تکیه، سقاخانه یا خانههایی که برای سوگواری آماده شدهاند حضور یافته و در هر مکان شمعی روشن میکنند. روشن کردن این شمعها نمادی از تداوم نور ایمان، زنده نگه داشتن یاد عاشورا و تجدید عهد با آرمانهای نهضت حسینی است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی لرستان با اشاره به جایگاه عدد چهل در فرهنگ ایرانی و اسلامی، تصریح کرد: عدد چهل در فرهنگ دینی و سنتهای ایرانی نماد بلوغ، کمال و تکامل معنوی است. اربعین حسینی، چلهنشینی عارفان، چهل شب مناجات حضرت موسی(ع) و دهها نمونه دیگر، اهمیت این عدد را در نظام فکری و فرهنگی ایرانیان نشان میدهد. به همین دلیل، حضور عدد چهل در این آیین نیز واجد مفاهیم عمیق نمادین و معنوی است.
رومانی با بیان اینکه بروجرد یکی از مهمترین کانونهای تاریخی این آیین به شمار میرود، گفت: براساس روایتهای تاریخی، چهل منبر در بروجرد سابقهای طولانی دارد و در محلات کهن این شهر همچون صوفیون، رازان، قدقون، جعفری، حافظیه و یخچال برگزار میشود. عزاداران در این مراسم، غالباً با صورت پوشیده، پای برهنه و در سکوتی آمیخته با احترام و معنویت، مسیر چهل منبر را طی میکنند و با روشن کردن شمع در سقاخانهها و مجالس عزاداری، یاد شهدای کربلا را گرامی میدارند.
وی ادامه داد: یکی از ویژگیهای مهم چهل منبر بروجرد، حضور همزمان زنان و مردان در این آیین است. همچنین سنت روشن کردن نخستین شمع در خانه تاریخی آقا و آخرین شمع در امامزاده شاهزاده ابوالحسن، به این مراسم هویت ویژهای بخشیده است. در فرهنگ محلی بروجرد نیز رسم بر این است که کسانی که حاجت خود را از این آیین گرفتهاند، در سال بعد به جای چهل شمع، چهل و یک شمع روشن کنند که به آن «چهل و یک منبر» گفته میشود.
رئیس بنیاد ایرانشناسی لرستان درباره آیین چهل منبر در خرمآباد نیز اظهار کرد: این مراسم در خرمآباد بیش از هر نقطهای با محله تاریخی باغ دختران شناخته میشود. در این آیین، زنان و دختران سیاهپوش با پای برهنه و در سکوت کامل، مسیر چهل منزل یا چهل مجلس عزاداری را طی میکنند و در هر مکان شمعی روشن میسازند.
وی افزود: در باور عمومی مردم خرمآباد، این حرکت نمادی از رنجها، سختیها و استقامت حضرت زینب کبری(س) و کاروان اسرای کربلا است. به همین دلیل چهل منبر خرمآباد علاوه بر جنبه سوگواری، بازتابی از فرهنگ مقاومت، صبر و پایداری در مکتب عاشورا نیز محسوب میشود.
رومانی با اشاره به نقش زنان در استمرار این سنت، گفت: چهل منبر خرمآباد را میتوان یکی از مهمترین جلوههای مشارکت زنان در حفظ و انتقال میراث فرهنگی عاشورایی دانست. زنان لرستان طی دههها و بلکه سدههای گذشته، نقش اصلی را در زنده نگه داشتن این سنت ایفا کردهاند و این آیین را نسل به نسل منتقل کردهاند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به پیشینه تاریخی این مراسم اشاره کرد و گفت: هرچند زمان دقیق شکلگیری چهل منبر مشخص نیست، اما اسناد تاریخی نشان میدهد که این آیین دستکم از دوره قاجار در نقاط مختلف ایران رواج داشته است. برخی پژوهشگران نیز معتقدند که روشن کردن شمع و حرکت آیینی میان مکانهای مقدس، ریشه در سنتهای کهن ایرانی دارد که در طول تاریخ با فرهنگ اسلامی و شیعی درآمیخته و در قالب مراسمی چون چهل منبر استمرار یافته است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی لرستان تصریح کرد: از منظر مردمشناسی، چهل منبر صرفاً یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه نظامی از نمادها، باورها و روابط اجتماعی را در خود جای داده است. حضور مردم در خانهها و سقاخانهها، توزیع نذورات، پذیرایی از عزاداران و مشارکت جمعی در برگزاری مراسم، همگی نشاندهنده کارکردهای اجتماعی و فرهنگی این آیین هستند.«چهل منبر» تجلی هویت عاشورایی و میراث فرهنگی مردم لرستان است.
ارسال دیدگاه